Samenstellingen in je scriptie

Verkeerd geschreven samenstellingen zijn één van de meest gemaakte taalfouten. Vaak worden samengestelde woorden onterecht met een spatie ertussen geschreven. In het Nederlands schrijf je echter bijna alle samenstellingen aan elkaar, met of zonder koppelteken. Wat exact de regels zijn voor samenstellingen in je scriptie (en in het algemeen)? Dat leggen we je graag aan de hand van voorbeelden uit.

Laten we beginnen bij de basis. De hoofdregel is dus dat je in het Nederlands woorden die samen één woord vormen aan elkaar schrijft. Dat doe je soms met en soms zonder koppelteken.

Veel Nederlanders schrijven samengestelde woorden onterecht los van elkaar. Dat is niet vreemd, want in het Engels worden veel woorden los van elkaar geschreven (bijvoorbeeld “running shoes” in plaats van “runningshoes”). De Nederlandse spelling werkt echter anders. In het Nederlands schrijf je dat soort woorden aan elkaar. Het is in het Nederlands dus “hardloopschoenen” in plaats van “hardloop schoenen”.

Kom je er niet helemaal uit of een woord een samenstelling is? Vraag je dan af of de woorden samen één betekenis hebben:

• Heb je het over een enquête en een onderzoek? Nee, het gaat over een onderzoek dat via enquêtes plaatsvindt. Eén woord dus!
• De transcripten zijn gebaseerd op interviews. De woorden vormen één geheel. Daarom is “interviewtranscripten” correct en schrijf je die woorden niet los van elkaar.

De meeste fouten worden gemaakt met woordgroepen. Dit zijn woorden die aan elkaar geschreven een andere betekenis hebben dan als je ze los schrijft. Een bekend voorbeeld is “hogeschool”. Dit wordt vaak geschreven als “hoge school”, maar betekent dan eigenlijk “een school die hoog is”. De correcte schrijfwijze is “hogeschool”: dit woord heeft op zichzelf, aan elkaar geschreven, een andere betekenis (namelijk een school op hbo-niveau).

De vraag van het betekenisverschil is sowieso een goede manier om te testen of je met een samenstelling te maken hebt. Kijk maar naar het volgende woord:

Soms gebruik je in Nederlandse samenstellingen een koppelteken. Dit wordt ook wel het “verbindingsstreepje” genoemd. Het ziet er zo uit: -.

Het koppelteken is verplicht als er sprake is van een klinkerbotsing. Dat geldt bijvoorbeeld voor de woorden “pagina-indeling”, “na-apen”, “data-analyst”. Zonder koppelteken zou je die woorden anders uitspreken. Je zegt dan bijvoorbeeld “napen” in plaats van twee a’s achter elkaar. Dat probleem los je op met een koppelteken.

Verder kun je een koppelteken naar eigen inzicht gebruiken als dat een woord beter leesbaar maakt. Zo wordt vaak een koppelteken gebruikt als een organisatienaam en een zelfstandig naamwoord samen één samengesteld woord vormen, zoals bij “Google-resultaten”, “ANWB-enquête”, “Facebook-beheerder” of “KvK-inschrijving”.

Ook bij heel lange woorden kan een koppelteken de lezer helpen om het woord sneller te doorzien. Denk maar aan woorden als “journalistiekinterviewhandboek”. Dit woord is zo lang dat het lastig te doorgronden kan zijn op papier. Dan kun je er beter van maken “journalistiek-interviewhandboek”.  

Sommige woorden zijn nóg ingewikkelder: die bestaan uit drie woorden. Ook in dat geval geldt: je schrijft de woorden zo goed als altijd aan elkaar. Waar nodig gebruik je een koppelteken met het oog op klinkerbotsingen of voor de leesbaarheid.

De meeste driedelige samenstellingen bestaan uit één samengesteld woord en een los woord. Dat soort woorden schrijf je dus in zijn geheel aan elkaar (eventueel met één of twee koppeltekens).

De Nederlandse taal kent steeds meer Engelse woorden die inmiddels ingeburgerd zijn. Denk aan “social media”, “assessment” of “customer engagement”. Over het algemeen geldt dat je Engels in je Nederlandse scriptie waar mogelijk moet voorkomen. Gebruik je een ingeburgerde term, zoals “social media”? Dan is het wel prima om het Engelse woord te laten staan.

Vormt het Engelse woord één samengesteld woord samen met een Nederlands woord? Dan schrijf je ze aan elkaar (met of zonder koppelteken). Dat levert bijvoorbeeld de volgende samenstellingen op:

• affiliate-marketing-strategie
• customer-journey-plan
• engagementstrategie
• appontwikkeling

Sommige samenstellingen bevatten een afkorting. In dat geval gebruik je altijd een koppelteken om de afkorting en het woord met elkaar te verbinden. Zo zijn de volgende schrijfwijzen correct:

• DESTEP-model
• RIVM-folder
• RTL4-verslaggever
• SD-kaart
• hbo-student

Zorg er wel voor dat je de afkorting altijd de eerste keer uitschrijft als de lezer mogelijk niet weet waar die afkorting voor staat. De keren daarna kun je de afkorting consequent gebruiken, ook in samenstellingen.

Samenstellingen zijn één van de spellingissues waarmee veel Nederlanders de mist in gaan. Er zijn daarnaast nog meer taalfouten die we regelmatig in scripties tegenkomen. Welke zoal? We zetten de meest gemaakte taalfoutenvoor je op een rij. Hoef jij die niet meer te maken!

Hoe goed je dit artikel ook doorneemt, een samenstellingsfout is helaas zo gemaakt. Geen probleem! De editors van AthenaCheck kunnen je volledige scriptie voor je nakijken: op samenstellingen en op allerlei andere zaken.Zo kun jij je scriptie straks zonder overbodige spaties, verhaspelingen, werkwoordsfouten en andere typo’s inleveren. Wel zo fijn!